Geschiedenis

Het begin

Het Genootschap van Nederlandse Componisten begon in 1911 met dertig leden, in 1936 waren het er bijna driehonderd! Kort na de oprichting van het GeNeCo, op initiatief van de Nederlandse componist Jan van Gilse, richtte het Genootschap in 1913 samen met de Vereeniging voor Muziekhandel- en Uitgeverij het Bureau voor Muziekauteursrecht, kortweg BUMA, op. Dit bureau zou zich gaan bezighouden met de materiële belangen van de Nederlandse componist en het incasseren van het auteursrecht, dat in 1912 door de Nederlandse overheid eindelijk goed was vastgelegd.

GeNeCo 25 jaar

Rond het zilveren jubileum van het Genootschap in 1936, werd de Stichting Nederlandse Muziekbelangen opgericht (NMB) weer op initiatief van GeNeCo voorzitter Jan van Gilse. Een belangrijk vooroorlogs initiatief waren de, door de NMB georganiseerde zogenaamde MaNeTo concerten. Deze Manifestaties van Nederlandse Toonkunst werden onder meer gefinancierd door BUMA, uit de gelden die door hen waren geïnd maar niet aan de rechthebbenden konden worden uitgekeerd omdat zij niet bij een auteursrechtenbureau of componistenbond waren aangesloten. Deze gelden mochten alleen voor algemene culturele doeleinden worden aangewend. In 1937 vonden er vier concerten plaats waarin 39 composities van 29 componisten (waarvan 26 uit de twintigste eeuw) werden uitgevoerd. Deze concerten trokken veel publiek en werden goed onthaald door de pers. MaNeTo organiseerde ook studieconcerten waarin een aantal werken van jonge componisten tijdens orkestrepetities grondig werd doorgenomen met als sluitstuk een concert voor publiek. Het eerste studieconcert vond in juni 1940 plaats. De bezetting zette een streep onder verdere activiteiten.

Na 1945

Ook de vereniging lag ‘stil ’ gedurende de oorlogsjaren, in ieder geval bovengronds. Kort na de bevrijding kwam, op 23 mei 1945, het bestuur weer bijeen. Helaas zonder GeNeCo’s oprichter en voorzitter voor de oorlog, Jan van Gilse, die op 8 september 1944 was overleden op 63-jarige leeftijd . Ten behoeve van de leden van het GeNeCo werd door het NMB kort na de oorlog in 1946 een bibliotheek ingericht die tevens als documentatiecentrum ging fungeren, een documentatiecentrum voor Nederlandse muziek, kortweg DONEMUS. Het GeNeCo sloot zich in 1951 aan bij de Federatie van Kunstenaarsverenigingen, die kort na de oorlog werd opgericht. Het was zich er goed van bewust dat kunstenaars in georganiseerd verband meer kunnen bereiken dan individueel.

Veertig- en vijftig-jarig jubileum

In 1951 werd het veertig-jarig jubileum luister bijgezet door een drietal concerten. Ook het vijftigjarig jubileum in 1961 ging niet ongemerkt voorbij. Het werd officieel gevierd tijdens de Nederlandse Muziekdagen die in Maastricht plaatsvonden op initiatief van de Stichting Nederlandse Muziekbelangen. De Nederlandse Muziekdagen kunnen worden gezien als een voortzetting van de vooroorlogse Maneto -Manifestaties van Nederlandse Muziek- concerten. Daarnaast vond in het Concertgebouw een concert plaats en gaf het Concertgebouworkest onder leiding van Bernard Haitink tijdens het Holland Festival een galaconcert met uitsluitend werk van Nederlandse componisten.

De roerige jaren zestig

Hoewel er in de loop der jaren  veel was gebeurd om de positie van de Nederlandse componist te verbeteren, was er in de jaren zestig sprake van een toenemende onvrede onder met name de toen jonge componisten. Het Nederlandse muziekleven schoot te kort op het gebied van het programmabeleid bij de grote muziekinstellingen. GeNeCo-leden ondernamen actie om de positie van de Nederlandse componist te verbeteren en het bestuur van het GeNeCo werd onder druk gezet om niet alleen meer invloed uit te oefenen op het programmabeleid van de orkesten maar ook om de honorering van composities en het subsidiebeleid voor het scheppen van werk te verbeteren. Een stap in de goede richting was het opstellen van een honorariumtabel die door opdrachtgevers kon worden gebruikt en die tot verbetering van de materiële status van de componist zou leiden. Ook werd gesproken over het opzetten van een Fonds voor de Scheppende Toonkunst, naar voorbeeld van het Fonds voor de Letteren. Het zou echter tot 1981 duren voordat dit Fonds een feit was. Onvrede over het programmabeleid bleef smeulen. In het najaar van 1969 werd door Tilburgse muziekstudenten een concert verstoord van het Brabants Orkest. Het GeNeCo stelde zich achter deze actie: zij achtte de situatie van het Brabants Orkest symptomatisch voor de onvoldoende aandacht die de Nederlandse concert-instellingen aan hedendaagse muziek schonken. Toen enkele weken later een concert van het Concertgebouworkest bij aanvang met ratels en fluitjes werd verstoord, distantieerde het GeNeCo zich echter van die actie. De actievoerders eisten een openbare discussie met alle betrokkenen. Het GeNeCo steunde de verdere Notekrakers acties niet, die de actievoerders zagen als een noodzakelijk middel om het muziekleven te vernieuwen.

Oprichting Fonds voor de Scheppende Toonkunst

Dat het Nederlandse muziekleven aan vernieuwing toe was, was echter voor alle betrokkenen evident. Het bestuur van het GeNeCo onderging een verjonging en het maatschappelijk functioneren van de muziek in het algemeen en de componist in het bijzonder kreeg alle aandacht. Op allerlei terreinen liet het GeNeCo in de decennia na de roerige jaren zestig zijn stem horen. Zo vonden er succesvolle initiatieven plaats op het gebied van het orkestbestel en de uiteindelijke oprichting van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst in 1981 kwam de maatschappelijke en materiële positie van de componist ten goede. Er was dan ook alle reden om in 1986 het 75-jarig bestaan van het GeNeCo feestelijk te vieren. Op 17 oktober 1986 vond in de Grote- of St Bavokerk in Haarlem het jubileumconcert plaats dat onder leding stond van Riccardo Chailly.

GeNeCo 100 jaar

Het 100-jarig jubileum van het Genootsachap van Nederlandse Componisten zal in 2011 niet ongemerkt voorbij gaan. Het is reden voor een groot feest, waarbij de Nederlandse muziek en de Nederlandse componist(e) volop in de schijnwerpers zal staan. Door het hele land zullen concerten en manifestaties van Nederlandse muziek te horen zijn. Tot de highlights behoren een gala in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw, een breed opgezet kamermuziekfestival, CompositieSalons voor jonge componisten en een expositie over het 100-jarige GeNeCo.

Literatuur: H.van Dijk. M. Flothuis, 75 jaar Geneco: de geschiedenis van het Genootschap van Nederlandse Componisten, 1988. Boek verkrijgbaar via het GeNeCo-kantoor.